«شکر به معنای به یاد آوردن و تصور نعمت و اظهار آن است و کفر به معنای فراموشی نعمت و پوشیده داشتن آن است.»

همچنین به معنای «ثنای جمیل و سپاس کسی گفتن بر نیکی و احسان وی» و کفران را به معنای «ناشکری، بی دین بودن و نمک نشناسی» آورده شده است.

حقیقت شکر

شکر مخصوص مخلوقات و بندگان خداوند است و از جمله وظایفی است که هر مسلمان باید انجام دهد. «تنها تشکر و سپاس گذاری از خداوند، در برابر نعمت ها کافی نیست؛ بلکه باید از کسانی که وسیله آن موهبت بوده اند، نیز تشکر و سپاسگذاری نمود. نفس شکر گذاری که توأم با توجه مخصوص به خدا و عشق تازه ای نسبت به ساحت مقدس اوست، خود یک نعمت بزرگ روحانی است که در تربیت نفوس انسان ها و دعوت آنان به اطاعت فرمان های الهی، فوق العاده مؤثّر می باشد. 

حقیقت شکر، «تنها تشکر زبانی یا گفتن "الحمد لله" و مانند آن نیست؛

  شکر دارای سه مرحله است: قلب، زبان و عمل.

مرحله اول آن است که: به دقت بیندیشیم بخشنده نعمت کیست؟ این توجه و ایمان و آگاهی، پایه اول شکر است.

بعد از آن، مرحله زبان فرا می رسد و آن «ثنا گفتن بر منعم» است؛

از آن بالاتر مرحله عمل است و در این مرحله باید به درستی بیندیشیم که هر نعمتی برای چه هدفی به ما داده شده است. پس آن را در مورد خودش صرف کنیم که در غیر این صورت کفران نعمت کرده ایم.»

در حقیقت اگر نعمت هایی که خدا داده را در مسیر شناخت راه زندگی و در مسیر تکامل مصرف کنیم، شکر عملی او را به جا آورده ایم.

سپاسگزاری با زبان، اگر هزار بار با زبان "الحمد لله" گفته شود؛ ولی عملاً از نعمت استفاده نشود، کفران نعمت است.

 حقیقت کفران نعمت، تنها ناسپاسی خدا نیست؛ بلکه هر گونه سوء استفاده ازموهبتها و نعمتها، کفران نعمت است و ناسپاسی  در درجه دوم قرار دارد. 

 می دهد در یک دم از کفران نعمت سر بباد

هر حبابی کز تهی مغزی بر آرد سر ز آب

نتیجه ای که باید گرفت این است که شکر و سپاس به عنوان فضیلتی اخلاقی مورد تأیید و تأکید عقل است. خداوند ازما انسان ها خواسته است تا در برابر نعمت موجود و دیگر نعمت ها شکر گذار باشیم؛ با آنکه بی نیاز است؛ ولی به عنوان وظیفه خواسته که شاکر باشیم.

وما هم با توجه به عظمت خدا و نعمت هایش نباید راه کفران را پیش بگیریم.

خدایا
عجب از آدمی، که نشانه‌هایت را می‌بیند و انکارت می‌کند
و عجب از تو که انکارش را میبینی و مهربانی میکنی

حکایت عجیبیست رفتار ما
خداوند می بیند و می پوشاند
مردم نمی بینند و فریاد می زنند